Zen schrift - Zen Centrum Voorburg

  Koan: De oude vrouw steelt Joshu’s bamboescheuten (*) Op een dag bevond meester Joshu zich buiten het klooster en hij kwam een oude vrouw tegen, die een mand droeg. Hij vroeg haar: ‘Waar ga je heen?’ De oude vrouw antwoordde: ‘Ik ga Joshu’s bamboescheuten stelen.’ Joshu vroeg: ‘Wat doe je als je Joshu zelf tegenkomt?’ De oude vrouw liep op Joshu af en gaf hem een oorvijg.     Vragen kunnen gaan leven. Dit verhaal is een koan: een zenverhaal dat vragen oproept. De kunst is om het verhaal en de vraag een tijdje op je te laten inwerken, zonder meteen naar een antwoord te zoeken. Als ik me daarvoor openstel, hoor ik die vraag na verloop van tijd terug, in verschillende gedaantes en op uiteenlopende momenten. De vraag van Joshu aan de oude vrouw is zo’n vraag die je aan het werk zet. Het is wat mij betreft een meesterlijke vraag. Waar ga je heen? Die vraag hoor ik in deze junimaand vaker dan anders: in de kantine, bij de koffieautomaat, op straat en...

Veel Nederlanders van middelbare leeftijd – zoals ik – zullen het fenomeen herkennen: de reünie. Een bijeenkomst met klasgenoten van vroeger, familieleden, oud-collega’s of welke andere groep uit het verleden dan ook. Na zoveel jaar kom je weer bijeen om elkaar te zien en te spreken. Vaak is dat fijn, soms ook niet. Hoewel ik niet altijd naar zo’n bijeenkomst uitkijk, is er toch steeds dat gevoel: het zou goed zijn om elkaar weer eens te zien. Je hoort jezelf zoiets zeggen tijdens een begrafenis of een andere onverwachte ontmoeting: we zouden niet moeten wachten tot de volgende begrafenis. Voor je het weet wordt er weer een reünie gepland. Maar wanneer het zover is, heb ik vaak mijn twijfels. Waarom eigenlijk? Heeft het te maken met het feit dat een reünie soms als een tijdmachine werkt? Ik merk dat ik tijdens zo’n bijeenkomst gemakkelijk word teruggezet in de tijd. Ik neem mijn oude plek in de familie, de klas of de groep weer in. Dat gebeurt min of meer automatisch en lijkt som...

Toen ik voor het eerst een zenleraar sprak, legde hij mij uit dat je op het zenpad ook werkelijk iets te verliezen hebt. Ik wilde meer weten over zen en onderzoeken hoe het zou zijn om me bij een leraar en een groep aan te sluiten. Daarom had ik een introductiegesprek met Kees van de Bunt. Hij bracht het zonder veel drama, maar wel duidelijk: er gaat iets verloren. Dat heeft te maken met je idee over wie je bent. Je zou dit je gevoel van identiteit kunnen noemen: datgene in jezelf wat een zekere continuïteit lijkt te hebben, ondanks alle veranderingen door de tijd heen. Ik kan me voorstellen dat dit voor sommigen als een waarschuwing klinkt. Misschien was het dat ook wel. De beoefening van zen is niet alleen uitdagend, maar kan ook beangstigend zijn. Je gaat op een kussen zitten, in stilte, voor een bepaalde tijd. Vervolgens komt er van alles voorbij: gedachten, herinneringen, plannen, lichamelijke gewaarwordingen en emoties. Dingen die je liever niet onder ogen ziet, kunnen zich j...

In de derde bijeenkomst van een MBSR Mindfulness-training staat een op het oog eenvoudig thema centraal: “van doen naar zijn”. Of misschien beter gezegd: van doen én zijn. Want het gaat niet om een keuze voor het één of het ander, maar om het leren herkennen van beide en het vinden van een evenwicht. De doe-modus is direct herkenbaar. We zijn gewend om te reageren op wat we tegenkomen. Iets voelt onprettig, dus we proberen het op te lossen, te vermijden of te veranderen. Dat is vaak ook heel passend. Als de kraan lekt, ga je hem repareren. Maar bij innerlijke ervaringen – zoals verdriet, angst, boosheid of verveling – werkt dat niet altijd zo. Neem piekeren. Het lijkt alsof je een probleem oplost door er nog eens goed over na te denken. Nog een keer, en nog een keer. Maar vaak kom je juist vaster te zitten. Of neem verdriet: we proberen het te dempen, bijvoorbeeld door afleiding te zoeken, eindeloos te scrollen, tv te kijken of iets te drinken. Even lijkt het te helpen, maar het verdwi...

De eerste bijeenkomst van de mindfulness (MBSR) training staat in het teken van de “automatische piloot”. Een term die uit de luchtvaart komt. Daar is de automatische piloot een nuttig instrument: hij neemt werk uit handen en zorgt dat het vliegtuig stabiel op koers blijft, zodat de piloot zich kan richten op wat echt aandacht vraagt. In de cockpit zit bovendien een knop. Aan of uit. In ons dagelijks leven werkt het niet veel anders. Ook wij doen een groot deel van de dag op routine. We lopen, fietsen, praten, werken – vaak zonder er bewust bij stil te staan. Dat is maar goed ook. Veel van wat we doen is complex genoeg. Wie na een ongeluk opnieuw moet leren lopen of fietsen, weet hoe weinig vanzelfsprekend dat eigenlijk is. En toch gaat het meestal goed. We bewegen ons door het verkeer, door gesprekken, door onze dagen, zonder er steeds over na te hoeven denken. Alleen: bij ons ontbreekt die knop, zo lijkt het. We staan zelden stil bij het feit dát we op de automatische piloot function...