Je kunt stilte op allerlei manieren ervaren. Iedereen kent de ongemakkelijke stilte: het gesprek valt stil en bijna vanzelf begin je te praten om het ongemak op te heffen. Er is de opgelegde stilte, wanneer je als kind stil moest zijn terwijl je dat niet wilde. Er is de agressieve stilte: zwijgen wanneer woorden gepast zouden zijn, om met die stilte iets lelijks te zeggen. En er is de stilte waarmee we herdenken, zoals tijdens de twee minuten stilte op 4 mei.
Stilte kan ook weldadig zijn: de stilte die je ontmoet
wanneer je in de bergen bent, door de natuur wandelt of alleen op een lege plek
verblijft.
Bij zazen — zitten op een kussen, wat we meestal meditatie
noemen — zoeken we vaak een plaats en een moment waarop we ongestoord kunnen
zitten. Zonder veel geluid, visuele afleiding of andere vormen van onrust. Ook
met elkaar stil zijn kan daarbij enorm behulpzaam zijn. Het biedt gelegenheid
om onszelf en elkaar toe te staan met de aandacht bij dit moment aanwezig te
zijn.
Dit zitten in stilte is ook een oefenvorm binnen
mindfulnesstrainingen. Wie dit voor het eerst doet, wordt daarin stap voor stap
begeleid. Je gaat zitten en stapt daarmee even uit de automatische piloot. Je
wordt je bewust van deze plek en dit moment. Vervolgens richt je de aandacht op
de adem, op het lichaam zoals het hier zit, en op de geluiden die zich
voordoen.
Toen ik zo’n begeleide meditatieoefening voor het eerst
deed, vroeg de begeleider ons daarna de aandacht te richten op de stilte
waaruit al die geluiden voortkwamen.
Het ging er dus niet om of het op dat moment stil was. De
geluiden hoefden niet te verdwijnen. De uitnodiging was om contact te maken met
de stilte die ook mét die geluiden aanwezig was.
Tot mijn verbazing was het mogelijk om deze aanwijzing te
volgen. Ik voelde toestemming om mijn aandacht te richten op iets wat ik nooit
eerder zo had ervaren. Het had niets zweverigs en was ook niet iets wat ik met
mijn denkende geest hoefde te begrijpen. Ik kon het gewoon lichamelijk voelen.
Voor mij was dit een belangrijk aha-moment. Ik ontdekte dat
ik contact kon maken met deze stilte, of wat het dan ook precies is. Je zou ook
kunnen spreken van ruimte of openheid. De stilte zelf bleek niet iets heel
bijzonders te zijn, maar juist iets alledaags.
De eerste bewuste ervaring daarvan was voor mij echter wel
bijzonder, en daarom kan ik haar me nog goed herinneren. Gelukkig heb ik me ook
gerealiseerd dat ik me er niet aan hoefde vast te klampen. Ik hoef die eerste
ontmoeting niet te herhalen of opnieuw te beleven.
Tegelijkertijd heb ik tijdens al die uren op het kussen
gemerkt dat deze stilte een vanzelfsprekende aanwezigheid is, waarop ik kan
vertrouwen. Dat maakt een wezenlijk verschil in de manier waarop ik luister,
zowel naar wat van buiten mij komt als naar mijn eigen gedachten en gevoelens.
Dit vertrouwen is belangrijk geweest op verschillende
momenten, mooie én lastige. De stilte neemt gevoelens en ervaringen niet weg. Ze
maakt het weids.
Over de auteur
Bart van Lent is zenleraar bij Zen Centrum Voorburg en geregistreerd MBSR-trainer. In deze blog schrijft hij over zenbeoefening, mindfulness en de toepassing daarvan in het dagelijks leven.
Meer informatie: www.zcvb.nl